W myśl praw geometrii

Kiedyś zadzwonił do mnie klient, który popełnił mnóstwo błędów we wniosku, z pretensjami, że ten wniosek został rozpatrzony negatywnie. Choć błędy były natury bezdyskusyjnej, wynikającej po prostu z (nie)czytania regulaminu, to klient stwierdził, że “absolutnie nie zgadza się” z otrzymaną informacją. “Absolutnie”. Argumenty były takie, że przecież “możemy” pójść na rękę, ale nie chcemy, a więc wszystko to nasza wina, bo po prostu instytucja jest nieżyczliwa. Pomyślałam sobie, że przecież można było inaczej, można było powiedzieć, “ok, zawaliłem, czy to da się jakoś odkręcić albo co zrobić, żeby na przeszłość tak to nie wyglądało”. Jakże inaczej wyglądałaby ta rozmowa. Ale nie - “absolutnie się nie zgadzam” z tym, że to ja zawaliłem, tylko szukam winnych dookoła. No ale ten typ tak właśnie ma, bo to nie pierwszy taki występ. 

Nie ma nic gorszego, niż tkwienie w przekonaniu, że się jest doskonałym i nieomylnym. I nie ma samodoskonalenia bez przyjęcia do wiadomości, że nie wszystko, co robimy jest zawsze słuszne, bez dopuszczenia do siebie konstruktywnej krytyki - przynajmniej na tyle, żeby przemyśleć zarzuty, a nie od razu je odrzucać. Toteż nie ma co się lewica obrażać, że ktoś (najpewniej prawica! wróg!) ją krytykuje, tylko bardziej właściwe byłoby wziąć tę krytykę na klatę i wykorzystać te uwagi na swoją korzyść. Bo to, że coś jest nie tak, to widać, skoro na całym świecie coraz większą popularność zdobywają poglądy skrajnie prawicowe, a postulaty lewicy trafiają w próżnię. One zawsze były mniej popularne, ale dziś nawet oczywiste kwestie, które nie powinny wzbudzać większych sprzeciwów, otrzymują łatkę "radykalnych" - radykalna jest ochrona przyrody, prawa reprodukcyjne kobiet, prawo do pracy na etat za pensję wyższą niż minimalna, prawo do własnego kąta nad głową, niezabijanie zwierząt dla sportu... Idealizm! - a oskarżenie o idealizm stało się już właściwie obelgą. Lewica więc rezygnuje z tych postulatów, bo trzeba przecież iść na kompromis. Szkoda tylko, że na podobny kompromis nijak nie godzi się prawica, więc w efekcie lewica i tak dostaje … nic. Odstępstw od tego schematu i radosnych chwil dla lewaków jest dziś niewiele. 

Przyczyny są złożone, ale jedną z nich jest to (pisze też o tym Thomas Piketty), że lewica stała się partią ludzi wykształconych, elit, co samo w sobie moim zdaniem nie jest złe, skoro elity mają moc narzucania pewnych norm - gdyby nie to, że lewica jednocześnie porzuciła interesy robotników i osób nieuprzywilejowanych. I ci ludzie odpływają teraz do skrajnej prawicy, napędzani poczuciem krzywdy i strachem, zamiast mobilizować się i łączyć w obronie tego, co prawica im tak naprawdę odbiera. W sytuacji, kiedy człowiek walczy o to, jak związać koniec z końcem, ideologia schodzi na plan dalszy. I niestety człowiek już tak ma, że zawsze ważniejsze jest dla niego tu i teraz, a nie obietnice  przyszłości. Tak samo jak bardziej niż zagłady w nieokreślonej przyszłości, boi się utraty dzisiejszych wygód. 

Po drugie lewica wpadła w sieci kapitalizmu i to co robi - celowo lub z zagubienia - może wyglądać często na sytuację “przyganiał kocioł garnkowi”. A hipokryzja widnieje na ogół na sztandarze prawicy i nie powinna pojawiać się na lewej flance. W tym zbiorze esejów Kujawa porusza kwestie takie jak monetyzowanie kolejnych sfer życia, w tym naszej duchowości, prywatności, zdrowia, uczuć, następnie oczywiście podejście do ekologii, porzucenie problemu ubóstwa, nierówności, etc. na rzecz ideologii, wreszcie spory we własnym gronie, zamiast współpracy ponad podziałami. To ostatnie jest chyba grzechem pierwotnym lewicowych ruchów. Co gorsza, wdawanie się w ideologiczne wojny w mediach społecznościowych, oburzanie się i piętnowanie, tylko nabija kasę Big Techom i realizuje cel skłócania społeczeństwa; myślę też, że Kujawa trafił w sedno pisząc o tym czemu aktywizm internetowy ma takie krótkie nogi.

Najwyraźniej rację ma Benjamin Y.Fong, gdy pisze, że “wyobrażenia, w których postrzegamy media społecznościowe jako magiczne narzędzie nawiązywania kontaktów, silnie kontrastują z rzeczywistością, w której okazują się one kloaką złożoną ze złośliwych ataków personalnych i paranoicznego oburzenia.”

Wolność-równość-demokracja - obchodzą już coraz mniej osób, tak samo godzimy się z tym, że natura (a więc i my) jesteśmy skazani na zagładę. A godzimy się z tym, bo wmówili nam to bogacze (i ich akolici) chcący wyciągnąć z planety tyle hajsu ile się da (a potem ewentualnie spieprzyć na Marsa i tam robić to samo, co na Ziemi). Dla mnie szczególnie bolesna jest wolta dokonywana w kwestii ekologii. O ekologach, którzy stali się liczykrupami (to przeliczanie na pieniądze “usług” jakie świadczy nam przyroda jako argument, by ją chronić!) pisze obszernie Paul Kingsnorth, do którego zresztą Kujawa się odwołuje. 

W logice zielonego kapitalizmu prędzej czy później dochodzi do fascynującego zjawiska, które Derrick Jensen i Aric McBay nazwali “odwróceniem realnego” - to nie sposób produkcji zostaje podporządkowany misji utrzymania środowiska naturalnego przy życiu, ale to misja ratowania Ziemi ma służyć ocaleniu kapitalizmu. Mówiąc inaczej kapitał jawi się jako bardziej realny niż natura. 

Zielony quant może namawiać się do wymiany żarówki albo wyjść na ulicę w marszu poparcia dla elektrowni atomowej lub farm wiatrowych, ale nie poprosi cię, abyś zweryfikował wartości czy mity leżące u podstaw społeczeństwa, w którym żyjesz. 

W gruncie rzeczy, radykalny jest dziś po prostu jakikolwiek sprzeciw przeciw kapitalizmowi i tyle. Kapitalizm wszak doskonali się od ponad 500 lat i kolonizuje coraz to nowe obszary, jest także zdolny do wolt i przeobrażeń, oferowania nam rozwiązań na problemy, które najpierw sam stworzył oraz dzielenia społeczeństwa, nic więc dziwnego, że potrafi namieszać ludziom w głowach.  I myślę sobie, że to nie jest ważne czy nazywamy się lewicą, prawicą, zresztą te chore podziały (my-wy, lewica-prawica) są jednym z podstawowych problemów czemu tak bardzo nie umiemy się dogadać we wspólnym przecież interesie. Więcej, nawet przekonanie o tym, co dobre, a co złe, coraz bardziej się rozjeżdża w społeczeństwie. 

To jest krótka, acz przenikliwa książeczka. Z większością tez stawianych przez Kujawę się zgadzam, acz te diagnozy obejmują tylko część obrazka i bywają dość nierówne. Warto jednak się nad nimi zastanowić. Zwłaszcza jeśli cenimy sobie niezależne myślenie. Brakowało mi w tej książce jakiegoś podsumowania, urywa się ona dość nagle, a ostatnia część de facto bardziej pokazuje nie problemy lewicy, a bardziej ogólnie pewne chore zjawiska współczesnego świata.  Najgorsze jest chyba w tym wszystkim porzucenie nadziei, że da się zmienić bieg rzeczy, że może być inaczej. Bo to utrata nadziei tak naprawdę stoi u podstawy tego, że porzucamy walkę o zmianę toksycznego systemu, a koncentrujemy się tylko na sobie i żeby jakoś samemu przetrwać i ustawić się w tym systemie. 

Metryczka: 
Gatunek: publicystyka 
Główny temat: lewica kontra kapitalizm
Miejsce akcji: -
Czas akcji: współcześnie
Ilość stron: 168
Moja ocena: 4,5/6 

Dawid Kujawa, W myśl praw geometrii. Jak lewica przestała się martwić i pokochała logikę towarową, Wydawnictwo Filtry, 2025

 

Komentarze

instagram @dzienpozniej

Copyright © Dzień później